روانشناسی

پاسخ به برخی شبهات و سوالات معرفتی و دینی (بخش اول)

متن زیر بخش اول پاسخ هایی به سوالات و شبهات دینی و معرفتی است که توسط حجت الاسلام والمسلمین محمد معصوم زاده عضو هیات امنای موسسه خانواده سلامت بنیان و مسئول کارگروه گفتمان معنوی این موسسه تهیه گردیده است. این مجموعه بخشی از کتاب راهنمای جامع ازدواج و زندگی زناشویی است که در موسسه خانواده سلامت بنیان در دست تدوین قرار دارد. نظرات دوستان جهت تکمیل این سلسله پرسش و پاسخ راهگشا خواهد بود:

چندسالی است وقتی نزد مخاطبین می روم متوجه می شوم بین آنان سوالات مشترکی به چشم می خوردخصوصا وقتی کلاس درس یا جلسه ی سخنرانی برقرار است گاهی ابتدای جلسه را اختصاص می دهم به سوالات حضّار. بازبانی کاملا عامیانه و دوستانه می گویم هرکس هر سوالی در هر زمینه ای دارد بپرسد تا یا شخصا پاسخ دهم یا با مشارکت سایر حاضرین جواب را پیدا می کنیم.در خلال این روش متوجه شده ام که همواره و در هر جمعی یک دسته سوالات و دغدغه ها مشترک هستند. فرقی نمی کند مخاطبین پیر باشند یا جوان دختر باشند یا پسر زن باشند یا مرد حتی کودک باشند یا نوجوان. حتی شاید اگر یک طفل نوپا هم زبان داشت چنین سوالاتی می پرسید.

بطور تجربی برای نگارنده مشخص شده سوالات مرتبط با خانواده و روش برقراری ارتباط با همنوعان، از اصلی ترین سوالاتی هستند که همواره در ذهن مخاطبین وجود دارند.

متن حاضر گلچینی تجربی است از حدود چهارده سال حضور تبلیغی و تدریس و مشاوره در جمع دانش آموزان دختر و پسر ابتدایی، راهنمایی دبیرستان و پیش دانشگاهی، دانشجویان، زندانیان، سربازان، کارمندان، فرهنگیان. پرسنل بیمارستان، بیماران بیمارستان، نظامیان، مسجدیان و طبقات مختلف مردم جامعه.

سوال در ذهن مردم بسیار است و طرح آن نیز هیچ اشکالی ندارد و بلکه موجب رشد نیز هست. اما در این جزوه سعی شده با تکیه بر شواهد تجربی ام، تنها قسمتی از سوالاتی که عمده ی مردم به آن نیاز دارند آورده شود.

لازم به ذکر است در این جزوه تکیه ی اصلی بر فتواهای موجود در کتاب احکام خانواده آیت الله العظمی مکارم شیرازی بوده است و در عین حال برخی پرسشها نیز با بهره گیری از نظرات فقهی سایر مراجع و علما پاسخ دهی شده و قدری هم از قوانین حقوقی که مبنای فقهی دارند سخن به میان آمده در مجموع عمده ی پرسش و پاسخها، نقل به مضمون استفتائاتی است که از فقها می شده.

مطلب دیگری که به تجربه برای بنده روشن گردیده و تذکر آن لازم است این است که در بسیاری از موارد، مخاطبین وقتی سوال می کنند منظور اصلی آنان دریافت پاسخ نیست. بلکه هدفشان، چاره جویی است. اما طبیعتا وقتی به ای میل دفتر مراجع عظام سوالی را ارسال می کنند یا نزد عالم بزرگی می روند نمی توانند لحن و مفهوم عمقی سوال خود را بیان نمایند در نتیجه پاسخی نیز دریافت می کنند که با متن سوالشان تطبیق دارد اما با هدف قلبی شان تطبیق ندارد. این مطلب را با ذکر مثالی بیشتر می توان بیان نمود. مثلا گاهی اگر دختری می پرسد : اذن پدر در ازدواج شرط است یا خیر، با بیان عامیانه می خواهد بگوید : من می دانم بعضی اوقات اذن پدر شرط است اما چه راهی برای اینکه نیاز به این اذن نباشد برایم معرفی می کنید؟

یا اگر کسی می پرسد : آیا عکس گرفتن از نامحرم مجاز است؟ مفهوم دیگر سوالش این است که چه کنیم تا بتوانیم از نامحرم عکس بگیریم و گناهی هم نکرده باشیم؟

اگر کسی می پرسد آیا همه نوع رقص حرام است؟ مفهوم اصلی سوالش این است که رقص های حلال را برایمان معرفی نمایید.

در یک کلام خلاصه، فرد پرسشگر می خواهد بداند چگونه می تواند هم مسلمان باشد و هم از لذات معاشرت با همنوعانش بهره مند باشد.

چاره جویی های شرعی بسیارند و کمتر موردی از احکام را می توان یافت که جنبه های استثنائی نداشته باشد.

در این جزوه چاره جویی پرسشگران نیز مد نظر قرار گرفته . در انتخاب پرسش و پاسخها تلاش شده که رویکرد چاره جویی نیز مراعات شود.

هدف در این جزوه آشنایی اجمالیست بنا برین ، مطالعه ی این جزوه فرد را بی نیاز از توضیح المسائل نخواهند نمود. مکلفین برای مسائل مختلفی که معمولا به آن نیاز دارند باید یا خود، اهل تشخیص باشند یا اهل احتیاط باشند و یا به توضیح المسائل مرجع خود مراجعه نمایند.

همکنون با برخی مسائل که به تجربه روشن گردید بیشتر مورد نیاز مخاطبان است آشنا می شویم:

“نگاه”

سوال: نگاه کردن زن به زن چه حکمی دارد؟

جواب : بدون قصد تلذذ و خطر مفسده غیر از عورتین اشکالی ندارد.

سوال : نگاه کردن زن به مرد چه حکمی دارد؟

جواب : نگاه به مواضعی از نامحرم که نوعا پوشانده نمی شود بدون تلذذ و مفسده اشکال ندارد.

سوال : نگاه کردن مرد به زن نامحرم براى شناختن او به منظور شهادت دادن در دادگاه چه حکمى دارد؟

جواب: نگاه کردن به زن نامحرم براى شناختن او به منظور شهادت دادن در دادگاه و امور مهم و لازمى از این قبیل جایز است.

سوال : آیا مى توان به مردانى که پیراهن آستین کوتاه مى پوشند، نگاه کرد؟

جواب: اگر با شهوت نباشد، اشکالى ندارد.

سوال : نگاه کردن به صورت زنان چادرنشین که معمولاً قسمتى از موى سر آنها نیز دیده مى شود براى مرد نامحرم چه حکمى دارد ؟ توضیح این که آنان به این نوع پوشش عادت کرده اندو اگر تذکر داده شود نمى پذیرند.

جواب: اگر قصد تلذّذ و ریبه نباشد اشکالى ندارد.

” چاره جویی در عکس برداری “

سؤال:آیا جایز است عکسى که بدون حجاب اسلامى گرفته شده را براى ظاهر کردن به عکاس نامحرم داد؟

جواب: در صورتى که عکاس صاحب آن عکس را نشناسد، و منشأ مفاسد خاصّى نگردد، مانعى ندارد.

“چاره جویی در تردد داخل کوچه و خیابان “

سوال : بیرون بودن مقدارى از موى سر، امروزهد رشهرهاى بزرگ امرى عادى شده است، آیا مى توان از این جهت که این مقدار از موى سر بیرون است به آن نگاه کرد؟ (همانند برخى قبایل که معمولاً مقدارى از موى سر آنها در معرض دید است).

جواب: اگر با نهى از منکر رعایت نمى کنند مصداق «اِذانُهینَلاینْتَهینْ» (۱) هستند ونگاه کردن بدون تلذّذ و ریبه اشکالى ندارد.

سوال : اگر انسان بداند وقتى به خیابان و بازار مى رود نگاهش به نامحرم مى افتد، وظیفه اش چیست؟

جواب: نظر و نگاه اتّفاقى حرام نیستلکن عمداً نگاه نکند.

سوال : نگاه کردن به زن هایى که رعایت حجاب شرعى نکرده و بى مبالات هستند، در گذرها، یا به هنگام گفتگو، یا در وسایل نقلیه، که طبعاً نگاه انسان به آنها مى افتد، چه حکمى دارد؟

جواب: نگاه قهرى و بدون قصد اشکالى ندارد.

“هر زینتی اشکال ندارد”

سوال : در کتاب تفسیر نمونه در شرح آیه ۳۱ سوره نور آورده اید که: «از آیه استفاده مى شود زینت هایى که در صورت و دست باشد تابع صورت و دست مى باشد و پوشاندن آنها لازم نیست» آیا فتواى اجتهادى شما نیز چنین است؟ آیا اصلاح صورت و ابرو زینت است؟

جواب: فتواى اجتهادى ما هم همین است و اصلاح صورت و ابرو اشکالى ندارد.

سوال : امروزه زن هاى آرایش کرده در جامعه زیاد ظاهر مى شوند، آیا نگاه کردن به آنها بدون قصد شهوت جایز است؟ و اگر جایز نیست حکم نگاه غیر عمدى چیست؟

جواب: نگاه غیر عمدى اشکال ندارد و رفت و آمد چنین زن هایى در کوچه و خیابان نمى تواند مانع رفت و آمد مردان مسلمان گردد اگر چه بدانند بدون قصد، نگاهشان به آنها مى افتد.

سوال : معمولاً خانم ها در مجالس جشن و عروسى لباس هاى زیبا پوشیده، و خود را آرایش مى کنند، گاه آرایش آنها بقدرى غلیظ است که ما زن ها هم از نگاه به آنان لذّت مى بریم، آیا نگاه کردن در این صورت جایز است؟

جواب: در صورتى که نگاه هوس آلود بوده باشد جایز نیست.

زنان می توانند بر چشمان خود سرمه بکشند و در دست خود انگشتر کنند به شرط آنکه قصد و نیتشان از این کار تحریک شهوت مردان بیگانه نباشد و نیز از وقوع در حرام ایمن باشند وگرنه واجب است آنها را حتی از محرمها نیز بپوشانند. (سایت آیت الله العظمی سیستانی م ۴۹۸)

زنان می توانند برای انجام کارهایی از خانه بیرون روند و از عطر برای خوشبو کردن بدن خود استفاده کنند هر چند که ممکن است مردان نامحرم بو را استشمام کنند به شرط آن که چنان کاری، مردان بیگانه را تحریک نکند و یا قصد زنان، جلب توجه مردان و گرفتار کردن آنان نباشد(سایت آیت الله العظمی سیستانی م ۴۹۹).

“رفع تکلیف به هنگام ضرورت”

سوال : آیا دیدن عکس ها، یا فیلم هاى مبتذل براى متأهّلین که جهت تحریک براى آمیزش به آن نگاه مى کنند، اشکال دارد؟ اگر اشکال دارد، براى کسانى که جهت تحریک جنسى ناچار از نگاه کردن آن فیلم ها هستند، چه حکمى دارد؟

جواب: استفاده از این فیلم ها جایز نیست، مگر در حال ضرورت. ضمناً توجّه داشته باشید مشاهده این فیلم ها تدریجاً نیروى جنسى را ضعیف مى کند.

“جواز بازی کردن در فیلمها”

سوال : آیا صحیح است در کشور ما که مسلمان هستیم نامحرمها در فیلم ها بازى کنند؟

جواب: اگر شئون اسلامى در آن رعایت شود اشکالى ندارد.

سوال : آیا دیدن فیلم هاى ایرانى که خانم هاى ایرانى با روسرى در آن بازى مى کنند جایز است؟

جواب: هرگاه موجب مفاسد خاصّ و انحرافات اخلاقى نشود اشکال ندارد.

سوال : نگاه کردن به بدن نیمه عریان زنان در فیلم هاى غربى از نظر شرعى چه حکمى دارد؟ حدّ مجاز نگاه کردن به آن چقدر است؟ آیا بین زنان مسلمان و غیر مسلمان و اهل کتاب تفاوتى وجود دارد؟ نگاه کردن زنان به بدن نیمه عریان مردان در مسابقات ورزشى از قبیل شنا، وزنه بردارى و کشتى چه حکمى دارد؟

جواب: با توجّه به این که نگاه به فیلم ها مشاهده مستقیم نیست، نگاه کردن به آنها مصداق نگاه به نامحرم نمى باشد، مگر این که منشأ فسادى گردد، که در این صورت نگاه کردن به آنها در هر دو صورت حرام است.

سوال : دیدن عکس زنان بدون حجاب غیرمسلمان، بدون قصد لذّت چه حکمى دارد؟

جواب: چنانچه بدون قصد لذّت باشد و منشأ مفاسدى نگردد، اشکال ندارد.

سوال : آیا دیدن تصاویر مبتذل از زنان و مردان عریان حرام است؟

پاسخ:
نگاه‏ کردن به فیلم‏ها و تصاویر، حکم نگاه‏ کردن به اجنبى را ندارد .در صورتى که از روى ریبه و شهوت نباشد و مفسده‏ اى هم بر آن مترتب نشود، شرعا اشکال ندارد ، ولى با توجه به اینکه دیدن تصویر برهنه‏ اى که شهوت برانگیز است، غالبا از روى شهوت بوده ، مقدمه ارتکاب گناه مى‏ باشد، دیدن آن ها حرام است. مقام معظم رهبری استفتاآت س۱۱۸۷

سوال : نگاه کردن به اعضاى بدن زن کافر غیر ذمّى چه حکمى دارد؟

جواب: نگاه کردن به اعضایى که معمولاً در عرف آنها مکشوف است، بدون قصد لذّت اشکالى ندارد.

سوال : محدوده پوشش در مقابل پسر نا بالغ چه میزان است؟

جواب: احتیاط مستحب آن است که از پسر نابالغ که خوب و بد را مى فهمد و به حدّى رسیده که مورد نظر شهوانى است مستور دارد…

سوال : شنیده شده که حجاب بر زنان بزرگسال، که امید ازدواج آنها نمى رود، لازم نیست، لطفاً در این مورد به سؤالات زیر پاسخ دهید:

الف) چنین زنانى چه مقدار از بدنشان را مى توانند در مقابل نامحرم نپوشانند؟

جواب: مى توانند سر و گردن و مقدارى از دست ها را نپوشانند; ولى پوشانیدن براى آنها نیز بهتر است.

ب) آیا این حکم اختصاص به زنان بیوه دارد، یا شامل زنان شوهردار، که در این سنّ و سال هستند، نیز مى شود؟

جواب: این حکم شامل همه زنان در این سنّ و سال مى شود.

سوال : آیا پوشیدن مانتو براى زنان، در صورتى که حجاب اسلامى حفظ نشود و برجستگى هاى اندام مشخّص باشد، اشکال دارد؟

جواب: در صورتى که لباس چسبان باشد حرام است; ولى اگر گشاد باشد اشکال ندارد.

سوال : زن از چه انگشترى مى تواند در جلوى نامحرم استفاده کند؟

جواب: هر نوع انگشترى که منشأ مفسده خاصّى نگردد اشکالى ندارد.

سوال : در عرف مرسوم است که بانوان بعد از ازدواج، خود را به امورى از قبیل برداشتن زیر ابرو و زائل کردن موهاى صورت و مانند آن زینت مى کنند، آیا پوشیدن صورت در این حالت لازم است؟

جواب: اگر تنها کم کردن موهاى صورت و ابرو و مانند آن باشد اشکالى ندارد.

سوال : آیا سرمه کشیدن، ابرو چیدن، استفاده از انگشتر عقیق، ساعت، عینک طبّى زیبا، براى زنان زینت به حساب مى آید، که پوشش آن لازم باشد؟

جواب: ظاهراً جزء زینت ممنوع نیست.

سوال : پوشیدن لباس آستین کوتاه براى مردان چه حکمى دارد؟

جواب : استفاده از لباس آستین کوتاه براى مردان اشکالى ندارد مگر در مواردى که بدانیم مفاسد خاصّى بر آن مترتّب مى شود.

سوال : حکم برداشتن ابرو در دختران از نظر شرعى و عرفى چه حکمى دارد؟

جواب: شرعاً اشکالى ندارد(ولى اگر در عرف محل کار خلافى محسوب مى شود بهتر اجتناب از آن است).

سوال : آیا اصلاح کردن در ماه محرم و صفر براى خانم ها از نظر اسلام و فقه اشکال دارد؟

جواب: اشکالى ندارد.

سوال : عدّه اى از جوانان که از نظر علمى نیز در حدّ بالایى هستند به طرز خاصّى لباس مى پوشند و بیش از اندازه محاسن مى گذارند، داشتن محاسن به حدّى که مایه تمسخر شود، چه حکمى دارد؟

جواب: از پوشیدن لباس، یا گذاردن محاسن بیش از اندازه که موجب تمسخر و توهین به شخص باشد باید اجتناب کرد و شخص مؤمن همیشه باید عزّت خود را حفظ کند.

سوال : آیا دست دادن با نامحرم از روى لباس اشکال دارد؟

جواب: تماس از روى لباس بدون قصد تلذّذ و ریبه اشکالى ندارد.

سوال : شنیدن صداى زن نامحرم چه حکمى دارد؟

جواب: شنیدن صداى زن نامحرم در صورتى که به قصد لذّت نباشد و سبب افتادن در گناه نشود اشکالى ندارد، ولى زن نباید لحن صداى خود را طورى کند که هوس انگیز باشد.

سوال : آیا بطور کلّى گفتگو با زن نامحرم جایز است؟

جواب: در صورتى که بطور عادى باشد مانعى ندارد.

“لذت ناخواسته حرام نیست”

یک سوال بسیار مهم و شایع :

جوان مجرّدى در برخورد با نامحرم دچار مشکل است. این برخوردها و نگاه هاى غیر مستقیم و گاه مستقیم (که بنا به ضرورت و از روى ناچارى انجام مى شود)، و حتّى در برخى موارد شنیدن صداى نامحرم و صداى پاى او، برایش نوعى لذّت به همراه دارد. لازم به ذکر است محدود کردن خود و خانه نشینى براى فرار از مشکل مطرح شده، تنها براى مدّتى او را از این صحنه ها دور مى کند، امّا در برخوردهاى بعدى، که به ناچار هر انسانى ناگزیر از آن است، اوّلاً: این حالت ها در او تشدید مى شود، به طورى که گاه حتّى در برخورد با محارم نیز مشکل مطرح شده، بروز مى کند، ثانیاً: در دراز مدّت به علّت قطع ارتباط با دیگران، و بیرون نرفتن از منزل، و حتّى ترک درس و تحصیل در دانشگاه، و چشم پوشیدن از تلویزیون و تصاویر و عکس ها، و در یک کلام به انزو نشستن، باعث بروز ناراحتى هاى مختلف جسمى و روحى از جمله افسردگى و ناراحتى هاى عصبى او خواهد شد. وظیفه شرعى چنین شخصى چیست؟

جواب: به هیچ وجه لازم نیست با مردم قطع رابطه کند، و خانه نشین شود. همین اندازه که عمداً نگاه نکند مشکلى ندارد، حتّى اگر قهراً و بدون اختیار براى او لذّتى حاصل شود.

“مجاز بودن مهمانی فامیلی بر سر یک سفره”

سوال : نشستن افراد نامحرم فامیل بر سر یک سفره چه حکمى دارد؟

جواب: در صورتى که جهات شرعى را رعایت کنند مانعى ندارد.

این مجموعه ادامه دارد

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن