تغذیه و سلامت

چرا دانش آموزان از خوردن صبحانه فراری هستند؟// مواد غذایی مناسب برای صبحانه یک دانش‌آموز

مطالعات نشان‌ می‌دهد کودکانی که صبحانه‌ می‌خورند، نسبت به دانش‌آموزانی که صبحانه نخورده راهی مدرسه‌ می‌شوند، در درس ریاضیات موفق‌تر بوده و نمرات بالاتری کسب‌ می‌کنند.

 

موسسه خانواده سلامت بنیان – سودابه احسانی فر، کارشناس تغذیه و رژیم درمانی؛ اکثر خانواده‌ها با مسئله تغذیه کودکان در زمان حضور در مدرسه مشکل دارند. از دید کارشناسان تغذیه، چندین مورد مهم در خصوص تغذیه دانش‌آموزان وجود دارد که خانواده‌ها باید به آنها اهمیت دهند.

 

آمارها نشان‌ می‌دهد حدود ۸ تا ۱۲ درصد از دانش‌آموزان به طور کلی وعده صبحانه را نادیده گرفته و این آمار در سنین نوجوانی افزایش چشمگیری‌ پیدا می‌کند و به بیش از ۳۰ درصد می‌رسد.

 

تأثیر خوردن صبحانه بر عملکرد دانش‌آموزان

صبحانه مهمترین وعده غذایی محسوب‌ می‌شود و نه تنها مواد مغذی مورد نیاز بدن در طول روز را از قبیل پروتئین‌ها، فیبر، کلسیم و کربوهیدرات تامین‌ می‌کند، بلکه عملکرد درسی دانش‌آموزان را نیز تا حد بسیار بالایی بهبود‌ می‌بخشد. بررسی‌ها نشان‌ می‌دهد صبحانه خوردن دانش آموزان، عملکرد شناختی و نمرات امتحانات آن‌ها را بخصوص در کودکان کم سن و سال تا حد زیادی بالا‌ می‌برد.

 

مطالعات نشان‌ می‌دهد کودکانی که پیش از رفتن به مدرسه صبحانه‌ می‌خورند، نسبت به دانش‌آموزانی که صبحانه نخورده راهی مدرسه‌ می‌شوند، در درس ریاضیات موفق‌تر بوده و نمرات بالاتری کسب‌ می‌کنند و کمتر از بقیه در کلاس‌ها غیبت‌ می‌کنند. دانش‌آموزانی که صبحانه متعادل و دارای قند پایین مصرف‌ می‌کنند در مدرسه تمرکز بیشتری دارند و نسبت به حل مسائل دشوار در مقابل کودکانی که صبحانه‌‌ای مملو از کربوهیدرات مصرف کرده‌اند، عملکرد بهتری از خود نشان‌ می‌دهند.

 

صبحانه‌‌ای که از قندهای کمتری تشکیل شده باشد، نسبت به صبحانه پرقند، تمرکز دانش‌آموزان را بالاتر نگه داشته و کودکان خستگی کمتری در طول روز احساس‌ می‌کنند. حدود ۵۰ گرم مغز گردو، همراه تخم مرغ نیمرو، اسفناج، فلفل و پنیر رنده شده صبحانه‌‌ای ایده آل به شمار‌ می‌رود.

 

تاثیر مصرف صبحانه روی بهبود عملکرد دانش‌آموزان در مدرسه با جنسیت کودکان ارتباط مستقیم دارد به طوری که تحقیقات اثبات کرده دخترها در مقایسه با پسرها بعد از خوردن ترکیب پروتئین‌ها و کربوهیدرات‌ها به جای کربوهیدرات تنها، عملکرد مغزی بهتری از خود نشان‌ می‌دهند.

 

دانش‌آموز در ساعات مختلف روز در مدرسه نیاز به تمرکز دارد و زمانی که به اندازه کافی یا به گونه‌‌ای مناسب صبحانه نخورده باشد، امکان کاهش قدرت یادگیری در او به وجود‌ می‌آید. در شرایط ناشتایی کوتاه مدت معمولا سطح گلوکز خون به نحوی تنظیم‌ می‌شود که به عملکرد طبیعی مغز لطمه وارد نشود و اگر مدت زمان ناشتایی طولانی‌تر باشد، به دلیل افت قند خون، مغز قادر به فعالیت‌‌‌‌های طبیعی خود نیست و در نتیجه یادگیری و تمرکز حواس مختل‌ می‌شود.

 

دانش‌آموزانی که صبحانه نمی‌خورند چاق می‌شوند

نکته جالب این است که دانش‌آموزانی که صبحانه نمی‌خورند بیشتر در معرض اضافه وزن و چاقی قرار دارند. نخوردن صبحانه و ناشتایی طولانی مدت موجب افت قند خون شده و در نتیجه در وعده ناهار به علت گرسنگی و اشتهای زیاد، غذای بیشتری خورده‌ می‌شود که در نهایت اضافه وزن و چاقی را به دنبال دارد.

 

چرا دانش‌آموزان از صبحانه خوردن فرار می‌کنند؟

برخی از دانش‌آموزان در دوران تحصیل از خوردن صبحانه فراری هستند. برخی دلایل این مساله به شرح زیر است:

 

  1. خانواده وعده صبحانه را به عنوان یک منبع انرژی قابل قبول محسوب نمی‌کنند و فکر‌ می‌کنند با مصرف وعده‌‌‌‌های حجیم دیگر این نقص قابل جبران خواهد بود. اگر والدین صبحانه را به عنوان یک وعده غذایی مهم تلقی کنند و هر روز دور سفره صبحانه بنشینند، خود مشوق دانش‌آموزان برای صرف صبحانه خواهند بود. والدین باید سحرخیزی، ورزش، نرم صبحگاهی و خوردن صبحانه در محیط گرم خانواده را به کودکان خود بیاموزند.

 

  1. دیر بیدار شدن یکی دیگر از دلایل صبحانه نخوردن است. خواه این مورد به دلیل دیر خوابیدن کودک باشد یا به دلیل عدم آماده کردن به موقع کودک توسط والدین. در هر صورت به دلیل اینکه ساعت فیزیولوژیک بدن با اتفاقات بیرونی هماهنگ نشده نمی‌توان از کودک انتظار داشت بلافاصله بعد از خواب، با چشمانی خواب آلود بر سر سفره صبحانه نشسته و این وعده مهم را به خوبی دریافت کند.

 

چه صبحانه‌ای مناسب است؟

پژوهشگران بر این عقیده‌اند که خوردن هرگونه مواد غذایی در وعده صبحانه بهتر از حذف این وعده از رژیم روزانه است. صبحانه‌‌‌هایی که در آن فقط از کربوهیدرات‌‌‌هایی مانند شیرینی و نان تست استفاده‌ می‌شود، فقط به مدت ۲ تا ۳ ساعت انرژی لازم را در بدن دانش‌آموزان تامین‌ می‌کند و این در حالی است که صبحانه‌‌‌‌های کامل شامل مقادیر یکسانی از پروتئین، چربی و کربوهیدرات‌ها، ساعت‌ها سطح قند خون را پایین نگه‌ می‌دارند.

 

نان تست و کره بادام زمینی، میوه و شیر همراه با شیرین گندمک، یک لیوان آب میوه ۱۰۰ درصد طبیعی و نیز املت همراه با پنیر و کلم بروکلی‌ می‌تواند یک صبحانه ایده‌آل به شمار رود. در واقع، صبحانه قابل قبولی که بتواند انرژی روزانه دانش‌آموزان را برای فعالیت یک روز تامین کند، شامل مصرف پروتئین‌ها و کربوهیدرات‌هاست که اثرات جسمی و ذهنی بی نظیری به جا‌ می‌گذارد.

 

غلات یکی از گزینه‌‌‌هایی است که باید در وعده صبحانه گنجانده شود. معمولا غذاهای سرشار از غلات مملو از فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی است و انواع موادی که حاوی غلات کامل هستند، غنی از ویتامین‌‌‌‌های خانواده ۱۳ از قبیل تیامین، ریبوفلاوین و نیاسین بوده و انرژی‌زا هستند.

 

در کنار کربوهیدرات، مصرف پروتئین نیز‌ می‌تواند باعث سیری دانش‌آموزان در طول روز شود. یک فنجان شیر کم چرب حدود ۸ میلی گرم پروتئین و ۸۳ کالری بدون چربی دارد. در واقع، تخم مرغ حدود ۶۲ درصد از نیاز کلسترول روزانه دانش‌آموزان را تامین‌ می‌کند؛ ولی پژوهشگران توصیه‌ می‌کنند مصرف مواد غذایی پرچرب مانند سوسیس و کالباس را در صبحانه محدود کنید. این مواد، خطر ابتلا به سرطان، بیماری‌‌‌‌های قلبی و دیابت را افزایش‌ می‌دهد.

 

فیبرها همواره پای ثابت رژیم‌‌‌‌های غذایی هستند و به طور کلی میوه‌ها و سبزیجات و گروه غلات و حبوبات را شامل‌ می‌شوند. فیبرهای غیر محلول در جلوگیری از بروز یبوست موثر بوده و در غلات و حبوبات، دانه ها، میوه‌ها و سبزیجات یافت‌ می‌شود.

 

کلسیم از دیگر موادی است که در وعده صبحانه باید گنجانده شود. این ماده مغذی به ساخت استخوان‌ها و حفظ سلامت آن‌ها و کمک‌ می‌کند. با توجه به سن و جنس، بدن انسان به حدود هزار میلی گرم کلسیم در روز نیاز دارد که در این میان ماست، شیر و پنیر بهترین گزینه‌ها به شمار‌ می‌رود.

 

نیازهای تغذیه‌‌ای در دوران مدرسه

انرژی: در دوران دبستان رشد کودکان بصورت نسبتا یکنواخت ادامه دارد و سال‌‌‌‌های آخر دبستان مقارن با شروع جهش رشد به ویژه در دختران است. بنابراین، تأمین مواد انرژی زای مورد نیاز در این سال‌ها بسیار ضروری است. میزان انرژی مورد نیاز کودکان مدرسه‌ای، به دلیل تفاوت در اندازه بدن، میزان تحرک و سرعت رشد آن‌ها متفاوت است. هرچه میزان تحرک و فعالیت بدنی دانش‌آموز بیشتر باشد قطعا به انرژی بیشتری نیاز دارد.

 

کربوهیدرات‌ها که عمدتا در غلات وجود دارند و هم چنین، چربی‌ها منابع تأمین کننده انرژی در تمام سنین از جمله سنین مدرسه هستند. در صورتی که انرژی مورد نیاز از این منابع تامین نشود، پروتئین مصرفی که باید صرف رشد و ترمیم بافت‌‌‌‌های بدن شود به مصرف تولید انرژی‌ می‌رسد. زمانی که بعلت کمبود دریافت انرژی، منابع پروتئینی صرف تولید انرژی‌ می‌شوند، از وظیفه اصلی خود که رشد سلول و ترمیم بافت‌ها است باز‌ می‌مانند و نهایتا رشد کودک مختل‌ می‌شود.

 

برای تأمین انرژی مورد نیاز کودکان سنین مدرسه باید از گروه نان و غلات مانند نان، برنج، ماکارونی و… در برنامه غذایی روزانه آن‌ها گنجانیده شود مصرف بیسکوئیت، کیک، کلوچه و شیرینی‌ها که معمولا به عنوان میان وعده مصرف‌ می‌شوند بخشی از انرژی مورد نیاز کودک را تأمین‌ می‌کنند. تنقلاتی مانند برنجک و گندم برشته نیز در تأمین انرژی روزانه این کودکان نقش دارند. چربی‌ها مانند کره، خامه، سرشیر برای کودکان مدرسه‌‌ای منبع تأمین انرژی هستند و باید در برنامه غذایی در حد متعادل گنجانیده شوند.

 

پروتئین: مصرف پروتئین برای نگهداری، ترمیم و ساخت بافت‌ها و سنتز سلول‌ها مورد نیاز است. ترکیبی از پروتئین حیوانی و گیاهی به شرطی که انرژی دریافتی کودک کافی باشد می‌تواند نیاز بدن را برای رشد تأمین نماید. توصیه‌ می‌شود پروتئین حیوانی (شیر، گوشت، تخم مرغ و…) که پروتئین با کیفیت خوب محسوب‌ می‌شود و اسیدهای آمینه ضروری را برای رشد سلول‌ها تأمین‌ می‌کنند در برنامه غذایی روزانه کودکان سنین مدرسه گنجانیده شود.

 

در صورتی که میان وعده از نان و تخم مرغ، س اندویچ مرغ، کتلت، انواع کوکوها سیب زمینی، سبزی و..، شیر و کیک به عنوان میان وعده مصرف شود بخشی از پروتئین مورد نیاز کودکان این سنین تامین‌ می‌شود.

 

ویتامین‌ها و املاح: این ریز مغذی‌ها در واکنش‌‌‌‌های متابولیک نقش حیاتی دارند و از طریق برنامه غذایی روزانه باید به بدن برسند. نیاز به ویتامین‌ها و املاح، اغلب متناسب با انرژی دریافتی و یا سایر مواد مغذی است. برخی از ویتامین‌ها و املاح در دوران رشد نقش اساسی دارند و کمبود آن‌ها موجب اختلال رشد کودکان می شود. شایع‌ترین کمبود ویتامین‌ها در این سنین کمبود ویتامین‌‌‌‌های املاح، کمبود ید، آهن، روی و کلسیم‌ می‌باشد.

 

آیا حتما باید در مدارس، بوفه وجود داشته باشد؟

وجود بوفه نه تنها لازم بلکه ضروری است و در تمام مدارس دنیا این مکان وجود دارد. ضرورت آن بیشتر در مدارس ابتدایی و راهنمایی به چشم می خورد چون اکثر کودکان با صبحانه ناکافی راهی کلاس‌‌‌‌های درس‌ می‌شوند، بنابراین ذخایر قندی شان کاهش‌ می‌یابد و مغز کارآیی خود را از دست‌ می‌دهد و در یادگیری مفاهیم درسی، به خصوص دروسی مثل ریاضی دچار اشکال‌ می‌شوند.

 

این موضوع یعنی خوردن صبحانه بسیار حایز اهمیت است و باید در خانواده‌ها نهادینه شود چون کودکان ساعات مهم و اولیه روز را در مدرسه‌ می‌گذرانند، تعذیه در این ساعت‌ها هم باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.

 

بسیاری از خوراکی‌ها مثل چیپس و پفک کاملا غیر مغذی و حتی مضر هستند. نمک یک ماده معدنی با نام سدیم کلراید است. این بخش سدیم نمک است که از اهمیت برخوردار است. بدن برای فعالیت مناسب به مقادیر مشخصی نمک نیاز دارد. سدیم به ثابت نگه داشتن غلظت مایعات بدن در سلح مناسب کمک‌ می‌کند، سدیم همچنین نقش حیاتی در انتقال پالس‌‌‌‌های الکتریکی به اعضای بدن را برعهده دارد و در جذب مواد غذایی به سلول‌ها کمک‌ می‌کند.

 

در بزرگسالان هنگامی که مقادیر سدیم بسیار بالاست بدن آب زیادی را نگاه‌ می‌دارد و حجم مایعات بدن افزایش‌ می‌یابد.

 

بسیاری از دانشمندان معتقدند این فرآیند با فشار خون بالا مرتبط است که به نوبه خود با خطر بیشتر بیماری عروق کرونری قلب و سکته مرتبط است. با مقادیر زیاد مایع که در مغز جریان‌ می‌یابد خطر بیشتر  ضعف در عروق خونی مغز، احتمال پارگی و بروز سکته وجود دارد. به همین دلیل است که در همه جا خوردن پفک توسط کودکان که در سن رشد قرار دارند توصیه نمی‌شود.

 

انواع مواد غذایی که در بوفه عرضه‌ می‌شود، نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت دانش‌آموزان دارد. مسئولان مدارس و اولیای آن‌ها در زمینه عرضه مواد غذایی در بوفه مدرسه باید مشارکت فعال داشته باشند و از عرضه اقلامی که ارزش غذایی کم دارند مثل انواع پفک‌ها، چیپس، یخمک، نوشابه، آدامس، شکلات، و… همچنین محصولات غذایی بدون بسته‌بندی و یا محصولاتی که فاقد پروانه ساخت و کد بهداشتی و تاریخ مصرف‌ می‌باشند جلوگیری کنند.

 

مواد غذایی که باید در بوفه مدارس عرضه شود

مسئولان مدارس باید ضمن آموزش به مسئولان بوفه آنها را به عرضه موادی مانند ساندویچ نان و پنیر، شیر پاستوریزه و یا استریلیزه و فرآورده‌‌‌‌های آن مانند دوغ ، پنیر، بیسکوییت، کلوچه و کیک‌‌‌هایی که کد بهداشتی و پروانه ساخت دارند و به طریقه بهداشتی تهیه و بسته بندی شده اند، انواع تنقلات سنتی مثل نخودچی و کشمش، خرما- انواع خشکبار، انواع میوه‌ها مثل سیب، گلابی، نارنگی، پرتقال و سبزیجاتی مانند هویج که کاملا شسته و بسته‌بندی شده است تشویق نمایند.

 

مواد غذایی گرم در بوفه‌‌‌هایی که شرایط بهداشتی مناسب را ندارند، سریع فاسد شده و موجب مسمومیت دانش‌آموزان خواهد شد. در نتیجه بوفه‌‌‌هایی که شرایط بهداشتی را ندارند باید بیشتر مواد غذایی بسته‌بندی شده عرضه کنند. این گونه خوراکی‌ها به زودی دچار فساد نمی‌شوند و شرایط ماندگاری آن‌ها در مقایسه با مواد غذایی گرم بیشتر است و همچنین دچار آلودگی ثانویه نمی‌شوند. لازم است درجه حرارت محیط نگهداری مواد غذایی در بوفه‌‌‌‌های مدارس رعایت شود. همچنین، خوراکی‌ها نباید در معرض آفتاب قرار بگیرند زیرا نور آفتاب موجب خرابی ماده غذایی و ایجاد مسمومیت بین دانش‌آموزان می‌شود.

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن