خانه » اخبار موسسه » خدمت سربازی برای زنان مفید نیست مگر این که داوطلبانه و ساده باشد

خدمت سربازی برای زنان مفید نیست مگر این که داوطلبانه و ساده باشد

اگر این طرح برای کشف پتانسیل بسیار عظیم زنان و با نیت پاسخگویی به اشتیاق فزاینده زنان به نقش آفرینی در سرنوشت کشور باشد خوب است. همچنین اگر داوطلبانه و دارای خدمات آسان باشد می‌تواند به طور مشروط به طرح خوبی تبدیل شود.

به گزارش موسسه خانواده سلامت بنیان، اخیرا اعلام شد که نمایندگان مجلس طرحی را با عنوان سربازی دختران کلید زده‌اند. البته، این طرح از سوی نمایندگان تکذیب شد اما از آنجایی که هرازگاهی چنین خبری در جامعه مطرح می‌شود با محمد معصوم‌زاده حقوقدان و روانشناس موسسه خانواده سلامت بنیان درباره سربازی دختران گفتگو کردیم.

  • در روزهای اخیر اخباری از طرحی به منظور سربازی رفتن دختران شنیده‌ایم. دیدگاه شما در این باره چیست و بعقیده شما خاستگاه این طرح کجاست؟

 این طرح مانند همه طرح‌های دیگر، می‌تواند هم جنبه‌های منفی و هم جنبه‌های مثبت داشته باشد. البته تا عملی شدن این طرح، فاصله فراوان است اما می‌توان گفت خاستگاه اصلی طرح این است که امروزه عملا خانم‌ها به وارد اجتماع شدن علاقه نشان می‌دهند و البته علاقه خوبی است. حضور زنان در عرصه‌های اجتماعی باید به رسمیت شناخته شود و توانمندی‌های آنان باید محترم شمرده شود.

آنچه باعث شده زمزمه سربازی رفتن خانم‌ها شنیده شود این است که می‌بینیم خانم‌ها به درستی، نسبت به حضور در اجتماع ابراز توانمندی و علاقه می‌کنند و به این وسیله توانمند بودن خود را برای انجام کارهای بزرگ برای مسوولین به اثبات می‌رسانند. میل و اصرار قابل احترام زنان برای حضور دوشادوش در کنار مردان، گواه این ادعاست. علاقه زنان به حضور کنار مردان در استادیوم‌های ورزشی و تماشای ورزش آقایان، رشد فزاینده اشتیاق به اخذ گواهینامه توسط خانم‌ها که امری صحیح و ارزشمند است و علاقه مشروع خانم‌ها به مسافرت‌های خارج از کشور و تحصیل در کشورهای خارجی دلالت بر این می‌کند که میل زنان به حضور در جامعه بسیار فزاینده است و این میل قابل احترام است.

از سوی دیگر، شمار فراوان زنان متقاضی استخدام در دوایر دولتی بیانگر اشتیاق بجا و صحیح زنان برای کار کردن پا به پای مردان است. این اشتیاق ارزشمند، همزمان گویای آن است که نسل زنان امروز، موفق به کسب توانایی کافی برای انجام کارهای بزرگ شده است. کارهایی مثل فضانوردی، اسکی و کوهنوردی که قبلا برای زنان ایرانی در حد یک تخیل بود امروزه به درستی، یکی پس از دیگری اجرا و عادی شده است.

از سویی، دلیل اصلی لغو سربازی زنان پس از انقلاب اسلامی این طرز فکر بود که زنان میل و رغبتی برای حضور در اجتماع ندارند و بهتر است در محیط منزل و خانواده در آرامش باقی بمانند. اما اگر این شرایط توسط خود آنان و با علاقه خودشان برهم بریزد و اشتیاق صحیح زنان به حضور همپای مردان و اخذ گواهینامه رانندگی و حتی خلبانی، تیراندازی،  اسکی و امثال اینها را داشته باشیم می‌توانیم پی ببریم که چنین بانوانی بعضا توان و علاقه رفتن به خدمت سربازی را نیز دارند.

تعارضی که در اینجا پیش می‌آید این است که یک تفکر می‌گوید زنان ایرانی قادر نیستند به سربازی بروند چون اجتماعی نیستند؛ این در حالیست که زنان با کسب مدال‌هایی در رشته‌های ورزشی مختلف و حضور در بسیاری از حوزه‌ها مانند خلبانی، فضانوردی و … که قبلا مردانه تلقی می‌شد توانسته‌اند توانایی‌های خود را به اثبات برسانند.

بسیاری از دختران برای انجام کارهای پیشاهنگی و تکاوری از خود اشتیاق نشان می‌دهند و اخبار مسائل نظامی و سیاسی را با کنجکاوی خاصی دنبال می‌کنند. آنها از آنچه در خاورمیانه می‌گذرد مطلعند و دوست دارند در این زمینه نقش آفرینی کنند. همچنین بعنوان یک مشاور تحصیلی به وضوح این حقیقت ارزشمند و قابل احترام را دریافته‌ام که خوشبختانه میل دختران کنکوری به انتخاب رشته‌های سخت و پر هیجان از قبیل علوم انتظامی، خلبانی، آتش نشانی، پزشکی، وکالت و… بسیار فراوان شده است.

از طرفی، تعداد دانشجویان خانم از تعداد دانشجویان آقا پیشی گرفته است و متقاضیان کنکور هم بیشتر خانم‌ها هستند تا آقایان. اغلب کارهای اداری و کارآموزی نیز توسط خانم‌ها بهتر انجام می‌شود و تاخیر در ورود به کلاس درس مدارس و دانشگاه در بین خانم‌ها کمتر از آقایان است. در مجموع، در سال‌های اخیر زنان، خود را شدیدا اثبات کرده‌اند. همه این مسائل، متصدیان امر را به این نتیجه خوشایند می‌رساند که احتمالا به زودی گردانندگان اصلی جامعه، خود زنان خواهند بود.

حتی می‌توان گفت طرح خدمت وظیفه خانم‌ها، نتیجه تکوینی و تکاملی رفتار مثبت اجتماعی خودشان است. در واقع اگر روزی را داشته باشیم که بیش از نصف دانشگاهیان ما زن باشند و بیشترین رانندگان، خلبانان و خارج رفته‌ها و تحصیل کردگان خارج از کشور ما زنان باشند، طبیعتاً در چنین روزی راهی نیست جز اینکه این پتانسیل عظیم مورد استفاده نیز قرار بگیرد و در خانه‌داری و کنج منزل به هدر نرود.

  • به نظر شما جنبه‌های روانشناختی این طرح و تبعات احتمالی آن چگونه می‌تواند باشد؟ این طرح چه محاسن و معایبی دارد که باید روی آنها مطالعه شود؟

این طرح جنبه‌های منفی و جنبه‌های مثبتی دارد. نوع نگرش افراد به سربازی خیلی حائز اهمیت است. در روانشناسی، داشتن تصویر ذهنی مثبت خیلی مهم است و اگر این طرح همراه با ارائه یک تصویر ذهنی مثبت از سربازی باشد می‌تواند خوشایندتر شود. چنانچه طرح فوق در راستای پاسخ دهی به نیاز زنان جهت حضور در عرصه‌های پر هیجان اجتماع باشد و اینگونه به آن نگریسته شود خیلی بهتر است.

چنانچه این طرح بخواهد بعنوان چماقی برای زمان‌هایی استفاده شود که زنان نسبت به حجاب اجباری اعتراض دارند این یک جنبه منفی ست. یا اگر زنان نسبت به این که نمی‌توانند در کنار مردان در استادیوم‌های ورزشی حضور داشته باشند دست به اعتراض مدنی بزنند در آن زمان بخواهیم سربازی را به رخ آنان بکشیم این یک جنبه منفی ست.هنگامی هم که به کاهش استخدام خود در محیط‌های کاری انتقاد کنند اگر از تهدید رفتن به سربازی علیه آنان استفاده شود این‌ها همه بعنوان نمونه از جنبه‌های منفی طرح می‌باشد. اما اگر این طرح برای کشف پتانسیل بسیار عظیم زنان و با نیت پاسخگویی به اشتیاق فزاینده زنان به نقش آفرینی در سرنوشت کشور باشد خوب است. همچنین اگر داوطلبانه و دارای خدمات آسان باشد می‌تواند به طور مشروط به طرح خوبی تبدیل شود.

اگر از این پتانسیل عظیم قرار باشد در مسیر خدمت به خود زنان استفاده شود، می‌تواند جنبه مثبت طرح باشد. خصوصا که بسیاری از خدمات، نیازمند زنان است و توسط آقایان بدرستی انجام نمی‌پذیرد. بعنوان مثال کمک به زایمان زنان روستایی یا ارائه خدمات به زنان بی سرپرست و بدسرپرست امدادرسانی به دختران آسیب‌دیده و مورد تجاوز قرار گرفته و امثال اینها مواردی است که نیاز به حضور جهادی و خدمت فراگیر عمومی زنان دارد و اساسا توسط آقایان قابلیت انجام به نحو موفقیت‌آمیز نخواهد داشت.

از مزایای این طرح همچنین می‌توان به ایجاد فرصت رشد و استحکام جامعه و خانواده اشاره کرد. آنچه در دوران سربازی خودم مشاهده می‌کردم این بود اکثریت قریب به اتفاق پسرانی که به سربازی آمده بودند دغدغه ازدواج و آینده خانمی که دوستش داشتند را با خود به همراه آورده بودند.

  • به نظر شما بهتر است چه نکاتی برای اجرای بهتر طرح رعایت شود؟

لازم است به شرایط امنیتی و پر از تهدید جامعه کنونی نگاه شود.‌ با یک نگاه سطحی می‌توان یافت که تهدیدات فعلی ما جنبه اقتصادی دارد و حضور ده‌ها میلیون خانم جوان و تازه نفس در رونق بخشی به اقتصاد کشور می‌تواند کمک کند. آنچه در بهبود این طرح می‌تواند کمک کند این است که اگر مقرر شد زنان به خدمت وظیفه بروند بدون شک باید خدمات آنان لطافت و سهولت کافی را داشته باشد؛ طوری که برای زنان قابل تحمل باشد. در غیر این صورت چنانچه قرار شود همانگونه که در زمان شاه خدمات سخت نظامی از زنان کشیده می‌شد امروز هم همین خدمات کشیده شود با خیل عظیم زنانی که دچار افسردگی‌های شدید شده‌اند و نیز با خودکشی بسیاری از سربازان زن روبرو خواهیم شد.

با این اوصاف، بهترین گزینه این است که خدمت عمومی برای زنان امری داوطلبانه باشد و تنها بانوانی که قصد خروج از کشور یا استخدام شدن دارند به خدمت وظیفه عمومی در نهاد‌های مدنی انجام فرا خوانده شوند. بدیهی است اگر بپذیریم زنانی وجود دارند که قادرند پا به پای مردان حضور تمام قد در کلیه شئونات جامعه داشته باشند این دسته از زنان علاقه و قدرت رفتن به سربازی نیز خواهند داشت. در حقیقت سربازی هر چقدر سخت باشد از خدمات پلیسی، خلبانی، آتش‌نشانی و امثال اینها که امروزه خیل کثیری از زنان متقاضی انجام آن هستند سخت تر نیست.

زنان به طور حتم توان این که دقیقاً مانند مردان به سربازی بروند یعنی تفنگ به دست گرفته و در معرض گلوله قرار بگیرند را ندارند و لذا اگر بخواهد این طرح به شکل مثبتی اجرا شود لازم است خدماتی که ارائه می‌دهند بسیار آسان‌تر و لطیف‌تر از خدماتی باشد که آقایان ارائه می‌دهند. لازم است خدمت در محیطی سالم، امن و زنانه باشد و زحمات بسیار کمی بر عهده زنان قرار گیرد. اگر اینگونه باشد، آری خدمت وظیفه عمومی می‌تواند فوایدی برای زنان و جامعه به دنبال داشته باشد و در نبرد اقتصادی و فرهنگی که امروز کشورمان با آن درگیر است نیز پیروزمان کند.

  • چه چالشها و دغدغه‌هایی در امر سربازی برای مردان و زنان وجود دارد و برای حفظ سلامت روان افراد و جامعه لازم است چه اصولی در مقوله سربازی رعایت شود تا این امر کمترین آسیب و بیشترین سود را داشته باشد؟

اگر به سربازی بعنوان یک رفتار پر استرس نگریسته شود، می‌تواند مشکلاتی برای سلامت روان افراد ایجاد کند. بسیاری از آقایانی که به سربازی می‌روند با مشکل جدایی از نامزد یا دختر مورد علاقه‌شان روبرو هستند و بسیاری از آنان نیز مایوسانه خبر جدایی و پایان رابطه را می‌شنوند. بارها رخ می‌داد که نامزد یک پسر سرباز، توان صبر کردن تا پایان سربازی آن جوان را نداشت و در محیط سربازی خبر جدایی داده می‌شد. چنانچه خدمت رفتن خانم‌ها بتواند این فاصله را کم کند و در واقع نوعی مشارکت در این امر ایجاد کند می‌تواند جلوه مثبت رفتن به خدمت باشد.

از طرفی از آنجایی که زنان تاکنون به سربازی نرفته‌اند لذا ممکن است با رویکردی آرمانی به سربازی نگاه کنند. کما اینکه چندی قبل آنطور که مطلع شدم وقتی پسری سرباز با موی کوتاه و چهره ژولیده ناشی از خدمت سربازی به منزل نامزد خود رفته بود، خانم قیافه جوان سرباز را نپسندیده بود و از همان دم درب منزل وی را رد کرده و رابطه را قطع نموده بود. شاید تصور آن خانم از سرباز، همان تصاویری بوده است که در فیلم‌های هالیوودی از یک کماندوی شیک با عضلات ورزیده و لباس‌های قیمتی و تمیز ارائه می‌شود. طبعا اگر تصویر واقعگرایانه‌ای از سربازی در ذهن آن خانم بود چنین رفتاری را لازم نمی‌دانست و متوجه بود این شرایط سخت بزودی رفع می‌شود.

  • نسبت سربازی با دیگر شئون زندگی از قبیل تحصیل و ازدواج و کار چیست و چه تاثیراتی می‌تواند در زندگی خانمها و آقایان داشته باشد؟

آنچه بعنوان یک مشاور و مبتنی بر تجربیاتم به ذهنم می‌رسد این است که زنان بدون محدودیت زمانی انتخاب رشته دانشگاهی می‌کنند و دسته زیادی از زنان را داریم که بعد از گرفتن لیسانس اول و بعضا بعد از گرفتن لیسانس دوم قصد شرکت سه باره در کنکور و خواندن رشته‌های تاپ از قبیل دندانپزشکی و پزشکی را دارند که اشکالی هم ندارد. با خانم‌های زیادی روبرو بوده ام که با وجود داشتن لیسانس و یا با وجود اینکه دانشجو هستند فرصت این را دارند که دوباره در کنکور شرکت کرده و این بار به طور شانسی و آزمون و خطایی قصد اخذ رتبه‌های بالا و ادامه تحصیل در رشته‌هایی از قبیل پزشکی و دندانپزشکی یا هوا فضا  و مهندسی پرواز و… دارند. خدمت وظیفه عمومی می‌تواند به برنامه زندگی آنان شکل‌دهی و انسجام‌دهی کند و پاسخگوی نیاز دسته‌ای از زنان به هیجان و کارهای بزرگ و اثرگذار شود.

اگر خدمت عمومی زنان بدرستی و داوطلبانه اجرا شود باعث انسجام یافتگی برنامه زندگی زنان می‌شود و پس از این زنانی را نخواهیم داشت که بعد از گرفتن دومین و سومین مدرک دانشگاهی خود باز هم خود را بلاتکلیف و غیر اثرگذار می‌یابند و قصد دادن کنکور کارشناسی را دارند و زنانی را نخواهیم داشت که به شکلی غیرمنطقی بعد از اخذ مدرک دانشگاهی مجددا مایل به رفتن به خارج و کسب مدارج علمی خارجی هستند.

بر طبق مراجعاتی که به ما مشاورین می‌شود با صراحت می‌گویم که ‌میل به موثر بودن و نقش آفرین بودن برای جامعه در بین زنان موج می‌زند. بسیاری از دختران جوان از اینکه حس می‌کنند آنطور که باید، نتوانسته‌اند اثری در جامعه بگذارند ملولند. بنابراین می‌توان با یک رویکرد مثبت و سازنده و البته داوطلبانه خدمتی مناسب را تعریف کرد تا متقاضیان به سمت آن بیایند. البته همانطور که گفتم لازم است این خدمت، کاملاً داوطلبانه باشد و تنها مختص زنانی باشد که مایلند در دوایر دولتی استخدام شوند و یا قصد تحصیل در خارج از کشور دارند، یا آنکه می‌خواهند معاملات ملکی و امثال اینها انجام بدهند؛ که اینها نشان دهنده حضور دوشادوش آنان در کنار مردان جامعه است. اما زنانی که آمادگی حضور در اجتماع ندارند و می‌خواهند همچنان مانند زنان سنتی زندگی کنند و توانایی رفتن به سربازی را ندارند بایستی از این مسئله معاف باشند.

 

  • از آنجایی که وقایع اجتماعی به هم پیوسته و بر یکدیگر تاثیر گذارند لذا تجربه سربازی در پسران می‌تواند نمایشگر خوبی برای دغدغه‌های احتمالی زنان نیز باشد. با این توصیف، آیا تا کنون بعنوان یک مشاور، شاهد مسائل، درد دل‌ها و دغدغه‌هایی که یک سرباز درگیر آن است بودهاید و چه مسائلی در حاشیه امر سربازی وجود دارد که ممکن است تا کنون مغفول مانده باشد یا از دید مردم و مسوولین کمتر دیده شده باشد؟

شایان توجه است وجود سربازی در مردان همراه با یک سلسله دغدغه‌های دیگری است از جمله اینکه باید خرج زندگی و نفقه و مهریه زنان را بپردازند. همچنین وجود خدمت سربازی که مانع استخدام آنان در ادارات، مانع شرکت مجدد آنان در دانشگاه و  مانع خرید ملک و اخذ گواهینامه برای آنان است باعث می‌شود مردان از قافله زندگی عقب بیافتند و همین موضوع باعث دیر ازدواج کردن آنان می‌شود.

وقتی مردان دیر ازدواج کنند ناخودآگاه زنان نیز دیرتر موفق به ازدواج خواهند شد و خانه نشین شدن زنان انگیزه‌ای خواهد بود برای آنکه در فکر گرفتن مدرک دوم و سوم دانشگاهی و یا اخذ گواهینامه و رفتن به سر کار و حتی تجربه کارهای پر هیجان باشند و این خود به خود باعث می‌شود مردان پس از پایان خدمت سربازی نیز فرصت کمتری برای پیدا کردن کار داشته باشند چرا که فرصت‌های شغلی قبلا توسط زنان همسن پر شده است.

همچنین بسیاری از مردان پس از فراغت از مشکلاتی از قبیل سربازی و مسکن و کار و استخدام با زنانی روبرو می‌شوند که از نظر تحصیلی و دارایی بالاتر از همسران خود هستند و این موضوع منجر به افزایش اختلافات زناشویی و طلاق می‌شود. طبق خاطراتی که خودم از دوران شیرین سربازی ام بخاطر می‌آورم دسته ای از پسران سرباز با توجه به اینکه دورنمای بسیار تاریکی نسبت به ازدواج و تشکیل خانواده خود می‌دیدند به سمت ازدواج با زنان مسن می‌رفتند.

 

  • در یک جمعبندی کلی فکر می‌کنید چه عواملی می‌تواند زمینهساز رضایت همه اقشار جامعه در مسیر خدمت هرچه بهتر و رضایتمندانهتر آنان به اجتماعشان باشد؟

در مجموع می‌توانیم بگوییم ایجاد فرصت رشد همنواخت و همگن، هم برای مردان و هم برای زنان می‌تواند جلوی رشد و توسعه کاریکاتورگونه را در کشور بگیرد. زنان باید در جامعه حضور اثر گذار داشته باشند و احساس مفید بودن کنند. اینکه ما دسته‌های بسیار فراوانی از زنان تحصیلکرده و خارج رفته داشته باشیم که شغل ندارند و نفقه شان توسط شوهر پرداخت می‌شود و نیز اینکه دسته بزرگی از مردان بدون تحصیلات داشته باشیم که از نظر اطلاعات جنگی و سوابق نظامی دارای تجربیات فراوان هستند اما تحصیلات بالا ندارند، اینها همه از ناهمگنی در جامعه خبر می‌دهد که لازم است رفع شود.

پسرانی در این کشور هستند که برای همیشه طعم دامادی را نخواهند چشید. به خاطر اینکه مشکلات سربازی، آنان را دو سال به عقب می‌اندازد و پس از آن هم تحصیلات بالایی ندارند و لازم است خرج زندگی را بپردازند. در نقطه مقابل، زنان هم سن و سال و هم دوره آنان، هم سربازی نرفته‌اند و هم تحصیلات بالا کسب کرده‌اند و هم توانسته‌اند بدون مشکل سربازی به استخدام در بیایند. در چنین شرایطی عکس العمل بسیاری از پسران جوان این است که با این زنان ازدواج کنند.

بدیهی است چنین رابطه‌ای یک بدی دیگر نیز در آینده ایجاد می‌کند و آن احساس ضعف عزت نفس مردان خواهد بود و مرد  در چنین رابطه ای احساس مدیریت و موفقیت ندارد و لذا سرخوردگی‌های فراوانی پیش خواهد آمد. از آن مهم تر اینکه دخترانی هم که به دنبال یک ازدواج سالم و منطقی هستند فرصت یافتن پسران جوان را از دست داده‌اند و پسران همسن آنان ناچار شده‌اند با زنان مطلقه چند سال بزرگتر از خود ازدواج کنند. در مجموع این یعنی ضرر؛ هم برای زنان مطلقه ای که شغل، اتومبیل، خانه و سرمایه ناشی از مهریه طلاق قبلی در اختیارشان است ضرر است؛ چرا که شوهر جوانشان نقش فرزندی دارد و نه نقش همسری و هم برای دختران جوان و پرطراوت آماده ازدواج سالم ضرر است؛ چراکه پسران جوان توانایی تامین مالی و اجتماعی آنان را نداشته‌اند و ناگزیر به رابطه با زنان مسن تسلیم شده اند و هم ضرر برای پسران است؛ چرا که مجبورند تا ابد طعم یک دامادی واقعی را بر خود حرام کنند و به رابطه‌های مصنوعی و پنهانی روی بیاورند و در بهترین حالت یک ازدواج بی سر و صدا و بی لذت و غریبانه در یک دفترخانه رسمی صورت دهند.

این‌ها در مجموع باعث لطمه خوردن به نظام ازدواج، نظام خانواده، نظام ادامه تحصیل و افزایش خطر طلاق می‌شود و  اگر مانع پیشرفت خانم‌ها شویم این هم باعث ایجاد اختلافات فراوان می‌شود لذا طرح خدمت وظیفه عمومی زنان می‌تواند با رعایت شروطی، خوب و بدون آن شروط، بد و مشکلی مضاعف بر مشکلات دیگر جامعه شود. چیزی که می‌توان با اطمینان گفت این است که برای  انجام این طرح لازم است مطالعات صورت گیرد و سپس اقدام به اجرای طرح با رعایت اصل داوطلبانه بودن و آسان بودن شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.