معرفی فیلم و کتاب

تحلیل فیلم جامه دران

متن زیر تحلیل فیلم جامه دران می باشد که توسط حجه الاسلام والمسلمین معصوم زاده از اعضای هیات امنای موسسه خانواده سلامت بنیان و مسئول انجمن گفتمان معنوی سایت دکتر شیخ صورت گرفته است.

در خلال تماشای هر فیلمی نکات تربیتی نهفته ای نیز وجود دارد که آگاه و نا خود آگاه ، در ذهن مخاطب اثر می گذرد و گاه در او منجر به تولید رفتار می شود. رفتاری که شاید خود فرد هم نمی داند نشاءت گرفته از تماشای یک فیلم است. رفتاری که شاید برای حصولش با آموزش مستقیم، سالها آموزش و هزینه لازم بود. اساسا در تماشای فیلم ، یادگیری مشاهده ای و نیز یادگیری پنهان (Implicit Learning) که طی آن اطلاعات کسب شده بصورت ناهشیار بدست می آید در کنار یاد گیری آشکار که مبتنی بر کسب آگاهانه دانش است قرار می گیرد. به عقیده ی “آلبرت بندورا” آموزش مستقیم، تنها وسیله ی یادگیری نیست. او، یک عنصر اجتماعی را نیز لحاظ می دارد و می گوید مردم می توانند اطلاعات و رفتارهای جدید را با مشاهده ی مردم دیگر یادبگیرند.

با این دیدگاه می توان فیلمهای سینمایی را با رویکرد تربیتی بررسی و تحلیل نمود. نکته ی مهم این است که هدف چنین تحلیلی ، نقد فنی خود فیلم نیست بلکه بررسی حواشی تربیتی موجود و قابل استناد در فیلم است.

با این مقدمه بر آنیم تا به تحلیل نکات تربیتی قابل استفاده در فیلم جامه دران که مخاطب می تواند در خلال تماشای اصل فیلم از آنها بهره برداری کند بپردازیم :

این فیلم به یک جامعه ی مرد سالار اشاره می کند. محمود هنگام حضور در کنار بزهای کوهی دوربین عکاسی به دست دارد نه تفنگ. اما وجود تفنگ در دست محمود آن هم نه در لحظه ی شکار بلکه حین تصمیم گیری در مورد همسرش ، بیانگر اقتدار مطلق مرد در آن جامعه است . حضور تفنگ را یک جای دیگر هم می بینیم و آن موقع نام گذاری سهیلا است.

نام گذاری نوه توسط پدر بزرگ انجام می گردد او در این حال تفنگ در دست دارد و تفنگ را گویی به عنوان سمبل سلطه گری به پسرش منتقل می کند و آنگاه پدر بزرگ بی آنکه با پدر مشورتی کرده باشد برای نوه نام گذاری می کند.

این فیلم شکل خشنی از مرد سالاری را به نمایش گذاشته و نشان می دهد که چگونه آسیب این مدل از مرد سالاری در بلند مدت حتی برای خود مردان آن جامعه نیز درد سر ساز می شود. محمود به عنوان نماینده ی نسل جدید نسبت به همسرش قدری حمایتگر است علیرغم این محمود نیز یک همسر “کنترل گر” محسوب می شود. با این وجود محمود خود نیز از جامعه ی مرد سالار لطمه می خورد طوری که حتی اختیار تعیین نام برای فرزندش ندارد. این فیلم یادآور آن جمله ی تربیتی است که می گوید : یادمان باشد در مدتی از عمرمان که در حال کنترل دیگران بوده ایم ، زندگی نکرده ایم.

فیلم جامه دران ، نسل جدید را به این باور می رساند که شکل افراطی مرد سالاری (یا زن سالاری)، کلیه ی اعضای خانواده را لطمه می زند و خانواده سلامت بنیان ، میدان مبارزه ی برد یا باخت نیست.

جملاتی با مضامین : ” بچه مال باباشه ما چی کاره ایم ؟ ” ” زنه دیگه عقل درست و حسابی نداره ” و ” این همه زن هوو دارن تو هم یکیش” که غالبا توسط مادر خانواده گفته و یا پذیرفته می شود بیانگر نوعی درماندگی آموخته شده (Learned helplessness )در مادران جامعه ی مردسالار افراطی است.

نبود آموزش کافی برای ازدواج و حتی نبود باور بر اینکه مهارتهای زناشویی “آموختنی” هستند در فیلم مادران اشاره شده:

دختر نوجوانی به نمایندگی از نسل جدید از دختر بزرگتر می پرسد : شوهر کردن چه جوریه ؟ و پاسخ می گیرد : پیشونی می خواد.

در چنین جامعه ای معیار آقا بودنِ “آقا” هدیه دادن انگشتر به زن یا همان جنبه ی اقتصادی مرد است . حتی اگر آن مرد آموزش های کافی برای همسر شدن را ندیده باشد همین که پدر زن و مادر زن را حمایت اقتصادی کند و توان مالی خود را به رخ بکشد برای آقا بودنش کافیست.

در این جامعه رابطه ی زناشویی نه بطور “آگاهانه” ، “دو سویه” و “بهنگام” ، بلکه برای فرار از سربازی و بدون اختیار یکی یا هر دو طرف ازدواج انجام می گیرد.

مقوله ی نامناسب سربازگیری اجباری رایج در دوران دیکتاتوری شاهنشاهی و آسیب آن به کانون خانواده به درستی مورد اشاره قرار گرفته . تبعات این آسیب دست کم تا سال ۱۳۵۶ یکسال قبل از انقلاب همراه خانواده ی محمود می آید. فیلم نشان می دهد که در دوران زندگی چگونه عوامل مخاطره ای بر یکدیگر تاثیر می گذارند و آسیب زایی یک آسیب و اثر آن بر آسیب های دیگر که در نهایت به ایجاد کلافی سر در گم منجر می شود مشهود است.

همسر دیگر محمود هنگام بروز مشکل در سرپرستی فرزند خوانده اش، مکانیسم های دفاعی مناسبی اختیار نمی کند. او فرار را بر می گزیند و تصور می کند به جای حل مساله می تواند با فرار و به تعبیر خودش ” گم و گور شدن در محیط شلوغ” تهران رفع آسیب کند. (غافل از اینکه همین مهاجرتها به پایتخت می تواند سالهای بعد آسیبهای فراوان اجتماعی را خصوصا در نواحی حومه ای و محله های مهاجر نشین شهرهای بزرگ رقم بزند که خود از رویکرد جامعه شناسی محل بحثی بسیار وسیع دارد) این فیلم تهران را یک محیط آرام و بی دغدغه نمایش نداده بلکه به عنوان یک شهر بزرگ دارای سر و صدا و بوق و شلوغی ترسیم کرده. صداهایی که منادی آسیبهای اجتماعی و اضافه بار(over load) زندگی در شهر است گویی این زوج مهاجر را به سوی خود فرا می خواند تا مشکلاتشان را دو چندان کند.

دکتر شیخ

دکتر علی شیخ الاسلامی پزشک عمومی فارغ التحصیل دانشگاه تهران و دکترای روانشناسی دارند. ایشان بعنوان مشاور خانواده و ازدواج و درمانگر مشکلات و اختلالات جنسی از سال 1386 فعالیت دارند. سایت www.doctorsheikh.com سایت شخصی ایشان می باشد که در آن به آموزش مسایل جنسی و پاسخ به سوالات جنسی می پردازند.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا