کودک و نوجوان

با تأثیرات خارق العاده نقاشی کردن روی سلامت و رشد بچه ها آشنا شوید

نقاشی کردن به کودکان فرصت می دهد تا شخصیت درونی خود را بیرون بریزند. بدین وسیله او قادر است تا بسیاری از چیزها را که احتمالا نمی تواند به زبان آورد و با الفاظ بیان نماید، برای بزرگسالان ظاهر سازد و بدین ترتیب خود را از قید تنش ها رها می سازد.

 

به گزارش موسسه خانواده سلامت بنیان، نقاشی زبان کودک است و کودکان از طریق نقاشی کشیدن، قصه گویی و بازی کردن شناخته می شوند. نقاشی کودک به ما کمک می کند تا به دنیای درونی و روانی او پی ببریم، بدانیم چه نیازهایی دارد، آیا ناسازگار با پرخاشگر است و یا احساس حقارت یا … دارد.

 

فوایدی که نقاشی کردن برای کودک دارد

کودکان با نقاشی های خود حرف می زنند، حرف هایی که به دلایل گوناگون قادر به گفتن آنها نیستند. نقاشی نیز همانند خواب و رویا به آن ها این اجازه را می دهد که خود را از ممنوعیت رها سازند و با ما در حالتی ناخودآگاه، درباره مسائل، کشفیات و دلهره هایشان صحبت کنند. کودک به کمک نقاشی دلهره ها و کشمکش های درونی خویش را آشکار می سازد و بدین طریق اثر آن ها را کاهش می دهد. در حقیقت وقتی مسائل و مشکلات عاطفی بر روی کاغذ منعکس می شوند به صورت تازه و جداگانه ای که کمتر دلهره آور است در می آیند.

 

نقاشی کردن به او اجازه می دهد افکار درونی اش و در حقیقت خویشتن خودش را نشان دهد. بنابراین، استفاده از نقاشی به عنوان یک تسهیلگر بین دنیای درون و برون، مشکلات هیجانی را کاهش می دهد. به جرات می توان گفت اگر نقاشی عمیق ترین وسیله آموزش کودک نباشد، یکی از مهم ترین و جزو اولین وسایل آموزش اوست.

 

البته در نقاشی کودکان، خود نقاشی مطرح نیست بلکه موضوعی که کودک درباره آن نقاشی کرده و توضیحاتی که درباره آن می دهد، مطرح است و اهمیت دارد. کودک مجموعه ای از خواست ها، امیال و ویژگی های شخصیتی از قبیل ستیزه جوئی، ناسازگاری، نافرمانی، مهربانی، عطوفت و غیره است و نقاشی کردن یکی از روش هایی است که به کودک امکان می دهد تا تمامی این خواست ها و امیال را به صورتی بی ضرر و دور از خطر از خود دور کرده یا تکامل بخشد.

 

کودک با نقاشی کردن انگیزه هایش را متعادل می سازد و انرژی های روانی و جسمانی اش را بارور می سازد و شکل مناسبی به آن ها می دهد و به آن ها کمک می کند تا خودشان را مطرح سازند. نقاشی به آن ها فرصت می دهد تا شخصیت درونی خود را بیرون بریزند. بدین وسیله او قادر است تا بسیاری از چیزها را که احتمالا نمی تواند به زبان آورد و با الفاظ بیان نماید، برای بزرگسالان ظاهر سازد و بدین ترتیب خود را از قید تنش ها رها می سازد.

 

کودک در نقاشی به سوژه های واقعی، رنگ تخیل می زند، به تخیلات خود بر چسب های واقع گرایانه می چسباند و مهم تر از این ها بدون هیچ هراسی جهان را آنطور که می خواهد ترسیم می کند. بنابراین بر خلاف نظر گذشتگان نقاشی کودکان صرفأ برای پر کردن اوقات فراغت آن ها نیست بلکه بستر مناسبی برای پی بردن به دنیای درونی آن ها و شکوفایی خلاقیت های آن ها و زدودن تعارضات درونیشان است.

 

کودک را تشویق به کپی کردن از روی مدل های نقاشی نکنید

نقاشی ابزاری است است که به کودک اجازه می دهد خود را از تنش ها رها کند. این رهایی از دلهره ها و تنش ها هنگامی صورت می گیرد که نقاشی از ناخودآگاه کودک سرچشمه گرفته باشد؛ بنابر این اگر کودک را وادار کنیم نقاشی هایش را براساس تعالیم ما تصحیح کند و او را تشویق به کپی کردن از روی مدل های نقاشی کنیم اشتباه بزرگی مرتکب شده ایم.

 

در نقاشی کودک، هر علامتی اعم از خطی که در تصویر صورت فردی کشیده شده یا حذف شده، بکار گیری رنگ، از بین بردن و یا بیش از حد بزرگ جلوه دادن بعضی حوادث، همگی حکایت از نشانه ها و علائمی می کنند که معمولا دارای معنای خاصی هستند. نادیده گرفتن یا سرکوب کردن آن با اعمالی چون کپی کردن و… به معنی رها کردن کودک به حال خود و یا مجبور کردن او به نوعی از زندگی است که ما خواهان آن هستیم.

 

۲ سالگی سن تحول و پیشرفت نقاشی در کودکان است زیرا کودک از لحاظ روانی و جسمی رشد می کند، ماهیچه های او قوی می شود و از نظر بینایی چشم اش توانایی دنبال کردن و هدایت دست به سمتی را که می خواهد، دارد.

 

نقاشی کودک آغازی برای نوشتن است

از آنجا که نقاشی آغازی برای نوشتن است لازم است کشیدن نقاشی را در کودکان تشویق کنیم. در سنین زیردبستان منظور از آموزش نقاشی این نیست که دست بچه ها را گرفته و به آن ها آموزش دهیم بلکه منظور، فراهم کردن فضایی برای رشد خلاقیت بچه هاست. حتی بدون کلاس هم خانواده ها می توانند این فضا را در خانه در اختیار بچه ها قرار دهند.

 

لوازم مورد نیاز نقاشی در هر گروه سنی

بهتر است در سنین زیر ۳ سالگی بچه ها از گواش، آبرنگ و مداد شمعی برای نقاشی استفاده کنند و از ۴ تا ۵ سالگی به بعد خوب است که از مدادرنگی استفاده شود. کافی است یک کاغذ در اختیار بچه ها قرار دهید تا هر آنچه که در ذهن شان است روی کاغذ بیاید. در این دوره کودک از کمترین اطلاعات علمی برخوردار است. بنابراین بسیاری از باورهایشان ساخته و پرداخته ذهن و خیال کودکانه شان است و اکثر فضاهایی را که می سازند، تخیلی بوده و قابل لمس و رویت ما نیست.

 

اولین گام برای آموزش نقاشی به این گروه سنی باور دنیای خیالی آن ها است. همه چیز در دنیای آن ها برای ما توصیف شده نیست. بهترین و گویاترین زبان برای شناخت این دنیا زبان خود آن ها است. برای کشف آن ها تغییر فضا امکان پذیر نیست؛ چون آن ها را از خیال های تکرارنشدنی دور نگه می داریم. پس اولین گام جهت آموزش، کشف دنیای فردی هر کودک است و رسیدن به تخیل آن ها.

 

قرار نیست کودکان ما نقاش بار بیایند

این نکته را هرگز فراموش نکنید که هدف از آموزش نقاشی، این نیست که کودکان نقاش بار آورده شوند. هر یک از کودکان دارای استعدادهای نهفته ای هستند که شاید خود و حتی نزدیک ترین کسان شان از وجود آن ها، بی خبر باشند. هدف آن است که این استعدادهای خفته، بیدار و آشکار شوند و چشم و گوش کودک نسبت به محیط و طبیعتی که در آن زندگی می کند، بازتر شود. بنا براین کلاس نقاشی کودک باید هماهنگ با روانشناسی کودک باشد.

 

در آموزش نقاشی از مقایسه کودکان و آثار آن ها با یکدیگر و همچنین تحمیل عقاید به کودکان باید پرهیز کرد. در عوض باید به تقویت انگیزه های کودک، توجه خاص داشته باشیم چرا که هر کودک انسانی منحصر به فرد است. در نقاشی کودکان از محل نقاشی، مرزبندی و نوع رنگ می توان اطلاعاتی به دست آورد ولی نقاشی کودکان را نمی توانیم به عنوان شاخصی اصلی برای هوش کودک در نظر بگیریم چون عوامل زیادی در هوش کودک تاثیر دارند که تنها یکی از آن ها نقاشی است.

 

اجازه بدهید کودکان نقاشی های آزاد بکشند

یکی از شیوه های خوب برای تمرین فکر در کودکان، نقاشی های آزاد است. چون کودکان بدون اینکه اجباری در کار ببینند به میل و دلخواه خود، برای ایجاد تنوع و انتخاب موضوع و شکل های مختلف فکر می کنند. تحمیل کردن موضوع نقاشی به کودکان درست نیست، مگر بعضی اوقات که معلم موضوعی را تعیین کرده و کودکان نیز آزاد باشند که هر موضوع دیگری را دوست دارند ترسیم کنند و الزامی به کشیدن موضوعی که معلم پیشنهاد کرده است، نداشته باشند.

 

کشیدن شکل های تزئینی و دیگر تصاویر توسط بزرگ ترها در دفتر نقاشی کودکان نیز کار درستی نیست. چرا که با مقایسه نقاشی خودش با فرد بزرگسال توانایی هایش زیر سئوال رفته و فکر می کند کارش در مقابل او ضعیف است.

 

بیش از حد کودکان را برای نقاشی هایشان تشویق نکنید

همیشه بر اساس واقعیت ، نقاشی های کودک را مورد تشویق قرار دهید و هیچ گاه بیش از حد او را تمجید و تشویق نکنید. همچنین به کودک خود نگویید که باید نقاش بزرگی شود یا نقاش بزرگی هست. البته چسباندن نقاشی های کودکان به در و دیوار اتاق و خانه و تعویض آن ها هر یکی دو هفته و یا برگزاری نمایشگاه از نقاشی کودکان، مشوق خوبی برای برخی کودکان به حساب می آید.

 

بسیاری از والدین یا معلمین، نقاشی کودکان را به کپی کردن محدود می کنند. برای کودکان کوچکتر معمولا از آلبوم هایی استفاده می شود که کودک باید یک شکل را از روی یک شکل رنگ شده آن رنگ آمیزی کند و یا از روی شکل دیگری، شکل ناقصی را تکمیل کند که به هیچ وجه روش مناسبی نیست.

 

کتاب هایی نیز هست که در یک طرف صفحات آن، شکل هایی را نقاشی و چاپ کرده اند و در صفحه مقابل، همان شکل را با خطوط اصلی و بدون رنگ گذارده اند و از کودکان خواسته شده است که داخل این خطوط را شبیه ش کل مقابل رنگ کرده و پر کنند. این گونه کتاب ها بیشتر برای کودکان عقب افتاده که قادر نیستند طراحی کنند مناسب است. این کتاب ها، برای کودکان معمولی نه تنها مفید نیست، بلکه زیان هم دارد.

 

آموزش رنگ به کودک

بسیار بجاست که کودک را به سوی رنگ های قراردادی و طبیعی هدایت نکنیم؛ چرا که از این طریق طبیعت درونی کودک را نادیده گرفته ایم و او را وادار کرده ایم رنگی را که نشان دهنده حالت روانی اوست، تغییر دهد. البته شناخت رنگ برای بچه ها ضروری است؛ اما تحمیل رنگ به آنان که کدام رنگ را به کار ببرند ضرورتی ندارد. چرا که کودکان دیر یا زود یاد می گیرد که هر چیز رنگ مخصوص به خود را داراست.

 

مراحل تکاملی نقاشی کودک به لحاظ سنی

از ۱۸ ماهگی تا ۲٫۵ سالگی: همانطور که گفته شد کودکان معمولا کشیدن علائمی بر صفحه کاغذ را از حدود ۱۸ ماهگی به بعد آغاز می کنند. از دیدگاه بیشتر پژوهشگران این خط خطی کردن ها حرکاتی بی هدف و ناهماهنگ نیست، بلکه نشان دهنده هماهنگی چشم و دست کودک است.

 

از ۲٫۵ سالگی تا ۵ سالگی: از حدود ۲٫۵ سالگی آشکار می شود که کودکان نقاشی های خود را بازنمایی چیزی تلقی می کنند. گاهی اوقات پیش از آنکه کشیدن نقاشی را آغاز کنند مقاصد خود رابیان می کنند و دیگر معنی نقاشی تا پایان تکمیل آن پنهان باقی نمی ماند. اشکال تفکیک نشده و نامنظمی که کودکان می کشند به تدریج به صورت دایره ها، مربع ها و مثلث ها قابل تشخیص می شوند.

 

گاهی اوقات به نظر می رسد که این نقاشی های طرح دار، بیش از آنکه بازنمایی دقیق موضوع نقاشی شده باشند جنبه ای نمادین دارند؛ به عنوان مثال نتایج به دست آمده از مشاهدات نشان می دهد که حتی زمانی که از کودکان ساکن در واحدهای آپارتمانی خواسته شده تا منزل مسکونی خود را نقاشی کنند، آن ها به کشیدن نقاشی های متداولی از خانه های دارای سقف شیروانی و دود کشی که از آن خارج می شود پرداخته اند.

 

۵ سالگی تا ۸ سالگی: به طور کلی هرچه که کودکان بزرگتر می شوند نقاشی های آن ها نیز واقعگرایانه تر می شود. اما نقاشی های کودکان در فاصله سنی ۵ تا ۷ سالگی هنوز شامل عناصری است که کودک بر وجود آنها آگاهی دارد، حتی اگر به طور طبیعی قابل رؤیت نباشند. به این لحاظ حاصل کار آن ها نقاشی «شفاف بینی» یا «اشعه ایکس » نامیده می شود؛ مانند نقاشی ای که در آن بچه ای در شکم مادرش است نشان داده می شود.

 

در این مرحله نقاشی های آن ها از چهره انسان، طرح بچه قورباغه ای را پشت سر می گذارد و به نشان دادن سر و بدن جدا از یکدیگر می رسد. رسم جزئیات بیشتر از قبیل دست ها، انگشتان و لباس به تدریج در نقاشی کودک شکل می گیرد.

 

۸ سالگی تا نوجوانی: کودکان ۸ ساله به بالا اغلب سعی می کنند در نقاشی های خود عمق را نه تنها در اشیای منفرد بلکه در رابطه میان اشیا نیز نشان دهند. همچنین نقاشی های آزاد بچه های بزرگتر، یعنی بچه های ۹ یا ۱۰ ساله از نظر سبک به تدریج به سمت الگوهای قراردادی حرکت می کند. در این مرحله چهره های کارتون و چهره های سریال های کمیک مرتب نقاشی می شوند.

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا